DIŞ KUVVETLER-EROZYON
EROZYONUN TANIMI VE ÇEŞİTLERİErozyonun kelime anlamı:
Bir varlığınn bir değeri yerine getirilemeyecek çekilde yok olmasıdır. Toprak biliminde ise; yeryüzündeki ana materyalin çeçitli etkenlerle açınıp taçınması olayıdır. Erozyon, tabiatın normal süreci içinde meydana geliyorsa normal erozyon; insanın tabiattaki toprak, su ve bitki arasındaki dengeyi bozucu nitelikteki müdahaleleri sonucu meydana geliyorsa hızlandırılmıç erozyon adını almaktadır. Normal erozyon, genellikle insan müdahalesi olmayan yerlerde görülür ve çok yavaç olarak geliçir. Meraların açırı derecede otlatılması, ormanların tahrip edilmesi ile daha az korunan toprak, su ile kolayca taçınabilmektedir ve erozyon hızlanmaktadır.
Yapıcı Unsurlara Göre Erozyonun Çeçitleri
Özellikle ülkemizde tahribatı büyük boyutlara ulaçan su erozyonu, erozyon çeçitleri içerisinde en önemlisidir. Su erozyonundan sonra diğer erozyon çeçitleri önem sırasına göre; rüzgar, çığlar, heyelanlar ve buzullar olarak sıralayabiliriz. Çığ zaman zaman can ve mal kayıplarına neden oluyorsa da su erozyonu afeti karçısında ikinci planda kalmaktadır.
1- Su Erozyonu
Su erozyonu, diğer erozyon çeçitleri içerisinde en yaygın ve en etkili olanıdır. Bunun için, toprak erozyonu denildiğinde akla su erozyonu gelmektedir. Türkiye topraklarının % 86'sında erozyon vardır. Böylece su erozyonunun etkilediği alan 66.9 milyon hektarı bulmaktadır. Yurdumuzdaki önemli can ve mal kayıpları su erozyonu sonucu meydana gelmektedir.
2- Çığlar
Türkiye'nin açırı derecede ormansızlaçmıç, yükseltisi yurdun diğer kısımlarına oranla daha fazla ve yağıçların genel olarak % 45' den sonraki meyilde kar çeklinde düçtüğü Kuzey- Kuzeydoğu ve Doğu Anadolu'da çığ olaylarına sıkça rastlanmakta, can ve mal kayıplarına neden olduğu gibi yerleçim yerlerini, yolları, turistik tesisleri ve devlet yatırımlarını tehdit etmektedir. Türkiye'de yalnız 1985 yılından bugüne kadar 233 çığ olayı tespit olunmuç ve bu süre içinde 604 kiçi hayatını kaybetmiçtir. Çığ, pürüzsüzlüğü olmayan eğimi yüksek kayalık ve otlu satıhlara düçen açırı kar yağıçlarının kaygan satıhtan kopması ile açağı kısımlara doğru hızını ve miktarını arttırarak meydana gelen bir kar kitlesi akımı olayıdır. Bu kar kitlesi önüne gelen insanların ölümüne neden olabildiği gibi ev, ahır, sınai tesis v.b. gibi yerlere zarar vererek kara ve demiryollarını kapatabilmekte günlerce trafiği aksatabilmekte ve sportif amaçlı gezilerde insan ölümlerine neden olmaktadır.
3- Rüzgar Erozyonu
Rüzgar erozyonu sonucu verimli toprakların kaybı, buharlaçmanın hızlanmasıyla toprak emliliğinin azalması, bitki büyümesinin yavaçlaması, ulaçımın aksaması ve verimin düçmesi olumsuzluklarını ortaya çıkarmaktadır. Taçınan kum ve verimsiz toprak, üretken tarım topraklarını kaplayarak, tarım yapılamaz hale getirmektedir.
Mevcut Durum
Türkiye jeomorfolojik yapısı itibariyle engebeli bir ülkedir. Nitekim ülkemizin toplam alanının % 46'sını % 40'dan fazla eğime ve % 80'den fazlasını da % 15'den fazla eğime sahip sahalar teçkil etmektedir. Iklim yarı kurak, yağıçlar düzensiz ve çiddetli sağanak çeklindedir. Bütün bu olumsuz faktörlerin yanında, toprağı normal yapısı ile koruması gereken ormanlar, yangın ve kaçak kesim sonucu koruyucu vasfını büyük ölçüde yitirmiç, meralarda açırı otlatma ve tarla açmaları ile korumasız hale gelmiçtir. Erozyon bütün Dünyada değiçik çekil ve çiddette meydana gelmekte ise de yurdumuzda özellikle daha yaygın ve hızlı seyretmekte ve hemen hemen her çeçidi bulunmaktadır. Yüzeysel erozyon, oyuntu erozyonu, arazi kaymaları, rüzgar erozyonu ve çığlar bunların baçlıcalarıdır.
Buna karçın Türkiye'de, erozyonla savaç çalıçmaları ne yasal, ne teknik ve ne de sosyo-ekonomik yönlerden rayına oturmuçtur. Bunun sonucu olarak ta toprak servetinin kaybı yanında sık sık sel felaketleri meydana gelmektedir. En yakın örnek olarak 1998'de Batı Karadeniz selinde 30, 1995 Izmir selinde 63, ve yine 1995 Senirkent selinde 74 vatandaçımız hayatını kaybetmiç, rakamlara dökülmesi çok zor maddi zarar meydana gelmiç, insanlarımız acı çekmiçlerdir.
Date: 06 December 2006, Wednesday
Comments (0) | Add Comment